Φιλόθεος Αθηναΐδης

Από το 20^ο τεύχος του περιοδικού μας, έτος 1968, αναδημοσιεύουμε το άρθρο «ο Ορθόδοξος Έλλην ιεραπόστολος Φιλόθεος», παρμένο από το βιβλίο του θεολόγου Ν. Αμβράζη. Το αναδημοσιεύουμε για να παρουσιάσουμε ένα γνήσιο ιεραποστολικό φρόνημα που όλοι το έχουμε ανάγκη.

Αυτός ο Φιλόθεος, ήταν φοιτητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης του Οικουμενικού Πατριαρχείου και αποφοιτούσε το 1874. Ο Φιλόθεος Αθηναΐδης, καταγόμενος από την κωμόπολη Γραμμενίτσα Άρτας, ήταν καλός σπουδαστής, φιλομαθής και εντρυφούσε πολύ στη μελέτη των αγίων Γραφών. Όταν τελείωσε τον κύκλο των σπουδών του ο Διευθυντής της Σχολής του πρότεινε να χειροτονηθεί ιερέας. Σύμφωνα με τον κανονισμό της σχολής για να πάρει το πτυχίο του ο οποιοσδήποτε απόφοιτος έπρεπε πρώτα να χειροτονηθεί ιερέας.

Ξαφνικά από μέσα του αναπηδά ένας πόθος για ιεραποστολική δράση και αρνείται να χειροτονηθεί. Ο διάλογος που διημείφθη μεταξύ αυτού και του τότε Διευθυντή της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης είναι αξιόλογος, αποκαλυπτικός και μεγάλου ενδιαφέροντος. Αποκαλύπτεται ένα γνήσιο Ορθόδοξο ιεραποστολικό φρόνημα. Η καρδιά του Φιλόθεου επυρπολείτο από πόθο προσφοράς και θυσίας, να πάθει και να υποφέρει για το Χριστό. Εφλέγετο από επιθυμία να κηρύξει το Χριστό στα έθνη και στους ειδωλολάτρες, ώστε κι αυτοί να γνωρίσουν το Χριστό και να σωθούν, χωρίς να προσβλέπει σε αμοιβές και απολαβές. Ήθελε να γίνει ιεραπόστολος. Πρέπει δε να ομολογήσουμε ότι αυτό το φρόνημα λείπει σήμερα από την Ορθόδοξη Ελλάδα.

Το φρόνημα του Φιλοθέου διδάσκει το δρόμο και το καθήκον της ιεραποστολής που πηγάζει από το Ευαγγέλιο του Χριστού. Είναι πέρα και πάνω από θέσεις και εκκλησιαστικά αξιώματα και απευθύνεται αδιάκριτα προς όλους τους Ορθόδοξους Χριστιανούς άνδρες ή γυναίκες. Το ιεραποστολικό φρόνημα είναι χάρισμα Θεού, είναι δωρεά του Αγίου Πνεύματος, είναι δρόμος αγιασμού. Νομίζουμε ότι αυτό το γνήσιο, ευαγγελικό φρόνημα έχει εξασθενήσει σήμερα στην Ορθόδοξη Ελλάδα. Είναι λάθος να ταυτίζεται με τα εκκλησιαστικά αξιώματα και την ιερωσύνη. Είναι χαρίσματα που δίδει ο Θεός στους πιστούς και δεκτικούς χαρισμάτων για να τα προσφέρουμε στην Εκκλησία του Χριστού ως διακονήματα, όπως τονίζει και ο Απ. Παύλος (Α' Κορ. ιβ' 28-31). Όλοι μπορούμε να γίνουμε ιεραπόστολοι ή ακόμα και συνεργοί ιεραποστόλων, αρκεί να το επιθυμήσουμε. Άλλωστε η αγία μας Ορθόδοξη Εκκλησία ανεκήρυξε ως ισαποστόλους και αγίους την Αγ. Φωτεινή τη Σαμαρείτιδα, την Αγ. Ελένη κ.ά. Αλλά και όλοι οι μεγάλοι άγιοι της Εκκλησίας μας, όπως ο Άγιος Δημήτριος, ο Άγιος Παντελεήμων, ο Άγιος Γεώργιος, η Αγία Παρασκευή κ.ά. ήταν ιεραπόστολοι. Γι' αυτό ο Θεός τους ανέδειξε και τους στεφάνωσε με το στέφανο του μαρτυρίου.

Τα μηνύματα που βγαίνουν από το παραπάνω άρθρο είναι πάμπολλα και προς πολλές κατευθύνσεις. «Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω».

Η ορθόδοξη εξωτερική ιεραποστολή περιμένει ιεραποστόλους από την Ελλάδα.

Ο διάλογος έχει ως εξής:

[... Ο Φιλόθεος, όπως μάθαμε, προσκλήθηκε να χειροτονηθεί και μάλιστα του είπαν ότι είχε «προοπτικές» να γίνει αρχιερέας.

- Όλα καλά και άγια, είπε, αλλά η εντολή του Χριστού;

- Ποια εντολή; τον ρώτησε ο Διευθυντής της Σχολής.

- Η εντολή «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη» (Ματθ. κη' 19). Εφόσον υπάρχει έστω και ένας άπιστος πάνω στη γη που δε γνωρίζει το Χριστό και το ευαγγέλιο, η εντολή αυτή υποχρεώνει όλους τους πιστούς να εργάζονται για τον ευαγγελισμό τους. Γιατί οι άλλες εκκλησίες εργάζονται ιεραποστολικά μέσα στους άπιστους και τους αγρίους; Υπάρχουν εκατομμύρια άπιστοι και ειδωλολάτρες. Ποιος θα τους διδάξει; Ποιος θα τους φωτίσει; Ποιος θα εκπληρώσει την εντολή του Χριστού, αν δεν το κάνουμε εμείς οι χριστιανοί; Αν όλοι γίνουμε αρχιερείς μένοντας στο ίδιο μέρος πού είναι τότε το ευαγγελικό παράγγελμα και η αποστολική εργασία στους απίστους; Ο Παύλος περιγράφει όλες τις κακουχίες που πέρασε για το ευαγγέλιο του Χριστού (Β' Κορινθ. ια' 23-28). Και όλα αυτά τα πέρασε για τη σωτηρία των αδελφών για να τους οδηγήσει στη χάρη του θεού μέσω του Ευαγγελίου, για να εκπληρώσει την εντολή: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη!»

- Κι εμείς, απάντησε ο Διευθυντής, εκτελούμε αυτή την εντολή. Η Ορθόδοξη Ρωσική Εκκλησία εργάζεται μεταξύ των απίστων, αποστέλλει ιεραποστόλους στην Ιαπωνία και την Κίνα που κηρύττουν το Ευαγγέλιο και επιστρέφουν αθάνατες και λογικές ψυχές στον Ιησού Χριστό. Στο Πεκίνο υπάρχουν πάνω από 50.000 ορθόδοξοι χριστιανοί Κινέζοι. Έχουν ναούς, επισκόπους, ιερείς, διαβάζουν το λόγο του θεού στην κινέζικη γλώσσα.

- Αφού, λοιπόν, κ. Διευθυντά, η Ορθόδοξη Ρωσική Εκκλησία εργάζεται ιεραποστολικά κι έτσι εκπληρώνει την εντολή του Χριστού, γιατί να μην εργάζεται και η Ορθόδοξη Ελληνική Εκκλησία, αυτή που στο παρελθόν τόσο καλά εργάστηκε, δια των μεγάλων της φωστήρων, για την επιστροφή των Σλάβων, των Βουλγάρων και τόσων άλλων λαών;

- Με ποια μέσα; ρώτησε ο Διευθυντής.

- Υπήρξαν περιστάσεις που υπήρχαν πολλά μέσα και μπορούσαν να γίνουν πολλά καλά. Ίσως αντίξοες περιστάσεις δεν το επέτρεψαν, αλλά Θεού θέλοντος, θα γίνει στο μέλλον. Γιατί οι Ρώσοι να εργάζονται και να τους επαινούμε κι εμείς να αναπαυόμαστε; Γιατί να μένουμε στάσιμοι; Γιατί να μην εργαζόμαστε προς δόξαν Θεού για την επιστροφή των αδελφών μας από το σκοτάδι της αγνωσίας στο φως του Χριστού; Όχι, κύριε Διευθυντά! Εγώ δε θέλω να γίνω αρχιερέας! Θέλω να κηρύξω το Χριστό μεταξύ των αγρίων και των απίστων. Ας γίνουν άλλοι αρχιερείς.

- Ναι, αλλά αν δε χειροτονηθείς, δε θα πάρεις το δίπλωμά σου!

- Οι Απόστολοι δεν πήραν θεολογικά διπλώματα για να κηρύξουν την αλήθεια, αλλά με ειλικρινή πίστη στο Θεό, με φλογερή αγάπη στο Χριστό και με ενθουσιώδη ζήλο για την εξάπλωση της αληθινής γνώσης του Θεού με το κήρυγμα και το φωτισμό των ανθρώπων.

- ‘Ώστε;

- Εγώ ούτε θα χειροτονηθώ, ούτε δίπλωμα θα πάρω, αφού αυτός είναι ο κανονισμός της Σχολής!

- Και γιατί δε χειροτονείσαι, να πάρεις το δίπλωμά σου, και μετά να ακολουθήσεις την κλίση της καρδιάς σου;

- Διότι, για να αξιωθώ αυτού του αξιώματος, πρέπει πρώτα να δοκιμαστώ, να υποφέρω για τον Κύριο, να εργαστώ για τους αδελφούς μου, να κοπιάσω εργαζόμενος για το Ευαγγέλιο και μετά να αναλάβω αυτό το μεγάλο φορτίο. Εάν είμαι ιερωμένος, θα κηρύττω αναγκαστικά, διότι θα είναι καθήκον μου και θα ανταμείβομαι υλικά για την εργασία μου αυτή˙ αλλά τότε πού θα είναι το καύχημά μου ότι υπηρετώ δωρεάν τον Κύριο; Ναι μεν, ο Κύριος διέταξε «τοις το ευαγγέλιον καταγγέλουσιν εκ του ευαγγελίου ζην» (Α' Κορ. θ' 14), αλλά το δέχτηκε αυτό ο πλήρης χριστιανικής αυταπαρνήσεως Παύλος; Όχι βεβαίως (Α' Κορ. θ' 14-27).

Τι να του έλεγε ο Διευθυντής. Σχεδόν τον μάλωσε. Τον θεώρησε εκκεντρικό.

Όταν έγινα όλα αυτά γνωστά και διαδόθηκαν μεταξύ των συμμαθητών του, οι περισσότεροι ομοίως των μάλωναν και τον θεωρούσαν παράφρονα. Εγώ, που γνώριζα το χαρακτήρα του, ως συμπατριώτες που ήμασταν, τον θαύμασα και τον μακάρισα.

Όταν βγήκε από το Διευθυντήριο ο Φιλόθεος ήταν γαλήνιος και το πρόσωπό του άστραφτε σαν από θεία δόξα. Έτρεξα στο δωμάτιο.

- Τελείωσαν όλα, μου είπε.

- Χειροτονείσαι; τον ρώτησα.

- Όχι, αναχωρώ.

- Χωρίς το πτυχίο σου;

- Ναι. Χωρίς να γνωρίσω τον κόσμο, να δοκιμάσω τις δυνάμεις μου και να δω αν μπορώ να αναλάβω τόσο μεγάλο φορτίο, μπορώ να υποσχεθώ ενώπιον Θεού και ανθρώπων όσα απαιτεί η ιερωσύνη; Είμαστε νέοι, άπειροι από τον κόσμο, γιατί να αναγκαζόμαστε σε αυτήν την ηλικία να αναλαμβάνουμε για όλη τη ζωή μας ένα βάρος, το οποίο δεν είμαστε σίγουροι ότι θα μπορέσουμε να αντέξουμε για πάντα;

Και μου ανέφερε τότε διάφορους μαθητές που για να πάρουν το πτυχίο τους χειροτονήθηκαν και μετά...

Είχα, λοιπόν, δίκιο. Ας τον ονόμασε ο Διευθυντής εκκεντρικό. Ας τον θεώρησαν οι συμμαθητές του παράφρονα. Εγώ τον ονόμασα και πίστεψα ότι ήταν ευσυνείδητος και αληθινός χριστιανός. ...]

Σε όλους μας γεννάται το ερώτημα: Τελικά, τι έγινε ο Φιλόθεος; Η συνέχεια στο επόμενο τεύχος...